powierzchnia: 314,5 ha

objętość: 31242,9 tys. m³

głębokość maksymalna: 31,5 m

powierzchnia zlewni całkowitej: 142,6 km²

położenie:

                - powiat: mogileński / gmina: Jeziora Wielkie

                - zlewnia: Kanał Ostrowo-Gopło - Noteć - Warta - Odra

                - makroregion: Pojezierze Wielkopolskie / mezoregion: Pojezierze Gnieźnieńskie

                - Obszar Chronionego Krajobrazu Lasów Miradzkich

Z uwagi na drastyczne obniżenie poziomu lustra wody, związane z oddziaływaniem leja depresyjnego odkrywkowych kopalni węgla brunatnego zagłębia konińskiego, jezioro podzielone zostało na dwie odrębne części. Jedną - zachodnią, stanowi długa na prawie 7 km, wąska rynna, z serią przegłębień oddzielonych podwodnymi progami. Otoczenie stanowi zwarty kompleks leśny. W latach 80. w jeziorze na wysokości miejscowości Ostrowo funkcjonowała sadzowa hodowla pstrąga. Drugi - wschodni fragment jeziora jest rozleglejszy, posiada urozmaiconą rzeźbę dna i rozległą partię litoralu porośniętego przez łąki ramienicowe. Nad tą częścią jeziora położona jest wypoczynkowa miejscowość Przyjezierze. Zlokalizowano tutaj liczne ośrodki wypoczynkowe i plaże. Szacuje się, że w ciągu sezonu letniego miejscowość odwiedza około 100 tys. osób.

Naturalne warunki jeziora pozwalają przyporządkować je do korzystnej II kategorii podatności na degradację. Ocena stanu czystości dla całego jeziora odpowiada poprawnej - II klasie czystości. Jakość wód jest jednak wyraźnie zróżnicowana w poszczególnych częściach. W partii zachodniej ustala się na pograniczu III/II klasy, natomiast w fragmencie zachodnim na granicy II/I klasy czystości. Gorsza jest przede wszystkim kondycja tlenowa w części zachodniej, gdzie latem poniżej głębokości 6 metrów panowały warunki beztlenowe. W basenie wschodnim deficyty tlenowe występowały jedynie w stosunkowo wąskiej strefie naddennej. Zasadniczo różniła się także koncentracja chlorofilu “a”, będącego wskaźnikiem produkcyjności jeziora. Średnia wartość tego parametru w zachodnim fragmencie odpowiadała III klasie czystości, we wschodnim była znacznie poniżej wartości charakterystycznej dla I klasy czystości. W efekcie przezroczystość wody zmieniała się z poniżej 1 metra w basenie zachodnim do ponad 5 metrów we wschodnim. Analizując zmiany wieloletnie można uznać, że w ciągu 30 lat nastąpiła degradacja jakości wód większej części jeziora. Doszło tutaj także do zdecydowanych niekorzystnych zmian w składzie roślinności zanurzonej. Wschodni basen jeziora pomimo niezwykle silnej presji turystycznej, utrzymuje cechy jeziora mezotroficznego, a więc o wodach wysokiej jakości.

powierzchnia: 246,4 ha

objętość: 12330,4 tys. m3

głębokość maksymalna: 9,5 m

powierzchnia zlewni całkowitej: 33,9 km2

położenie:

                - powiat: świecki / gmina: Nowe i Warlubie

                - zlewnia: Mątawa-Wisła

                - makroregion: Pojezierze Południowopomorskie / mezoregion: Bory Tucholskie

Położone jest w obniżeniu o charakterze wytopiskowym. Zlewnia całkowita jeziora jest fragmentem rozległego sandru Wdy. Piaszczystą powierzchnię sandrową porastają lasy z przewagą drzewostanu sosnowego. Powierzchniowo zasilane jest przez cieki okresowe. Nad jeziorem występuje liczna zabudowa letniskowa.

Linia brzegowa jeziora jest dobrze rozwinięta, z kilkoma zatokami. Na jeziorze położone są dwie wyspy. Dno misy jeziornej jest mało urozmaicone, w dużych fragmentach wypłycone.

Cechy zlewniowe, hydrograficzne i morfometryczne kwalifikują jezioro Radodzierz do II kategorii podatności na degradację.

W okresie letnim w jeziorze występowała częściowa stratyfikacja termiczna wód. Głęboki epilimnion była dobrze natleniony. Oksyklina miała tak ostry przebieg, że przy dnie zawartość tlenu spadła do wartości śladowych. Koncentracja związków biogennych w powierzchniowych warstwach wody była umiarkowana. Wartości chlorofilu “a” charakterystyczne były dla jezior eutroficznych. W zespole glonów sezonu letniego blisko połowę ogólnej ich liczebności stanowiły nitkowate sinice. Przezroczystość wód w szczycie stagnacji letniej wynosiła 1,4 m. Stopień kumulacji fosforu w warstwach naddennych jest wysoki, co świadczy o intensywnym uwalnianiu tego pierwiastka z osadów dennych. Cechy limnologiczne jeziora Radodzierz świadczą o eutroficznym charakterze jego wód. Dokonana ocena stanu czystości jeziora wskazuje na II klasę czystości. W porównaniu z poprzednim cyklem badawczym stan czystości wód jeziora nie uległ zmianie.

powierzchnia: 300,5 ha

objętość: 3228,5 tys. m

głębokość maksymalna: 2,8 m

powierzchnia zlewni całkowitej: 189,7 km2

położenie:

            - powiat: włocławski / gmina: Kowal

            - zlewnia: Rakutówka-Lubieńka-Zgłowiączka-Wisła

            - makroregion: Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka / mezoregion: Kotlina Płocka

            - Gostynińsko-Włocławski Park Krajobrazowy, Rezerwat “Jezioro Rakutowskie”, Rezerwat “Olszyny Rakutowskie”

Jezioro Rakutowskie to zbiornik o genezie zastoiskowej, o płytkim, mulistym dnie w znacznym stopniu porośniętym ramienicami. Położone jest wśród bagien i podmokłych łąk. Teren wokół jeziora poprzecinany jest siecią rowów melioracyjnych. Głównym dopływem jest rzeka Rakutówka. Jezioro zasilane jest głównie wodami gruntowymi. Wahania poziomu wód gruntowych w poszczególnych latach, powodują zmianę powierzchni jeziora o 60 - 70 ha. Jezioro otoczone jest szerokim pasem trzcin, stąd powierzchnia samego zwierciadła wody wynosi około 180 ha. Jezioro wraz z przyległymi, okresowo zalewanymi łąkami turzycowymi jest ważną ostoją ptaków. Znajdują one tu doskonałe warunki do żerowania i odpoczynku podczas wiosenno-jesiennych wędrówek, a także bezpieczne miejsca lęgowe. Dlatego też w tym miejscu został utworzony rezerwat wodno-faunistyczny “Jezioro Rakutowskie”. Graniczy on z rezerwatem leśnym o nazwie “Olszyny Rakutowskie”, gdzie ochronie podlega fitocenoza olsów i łęgów jesionowo-olszowych. Obydwa rezerwaty są równocześnie strefami ciszy.

Jezioro Rakutowskie posiada bardzo niekorzystne cechy naturalne i jest bardzo podatne na antropopresję. Zgodnie z oceną podatności na degradację jest to zbiornik poza kategorią.

Przeprowadzone w 2001 roku badania stanu czystości wód wskazują na II klasę czystości. Wody jeziora były bardzo dobrze natlenione, jednak w przypadku tego płytkiego zbiornika nie jest to wskaźnik brany do oceny. W okresie wiosennym odnotowano wysokie wartości mineralnych form azotu oraz przewodnictwa elektrolitycznego. Związki fosforu występowały na bardzo niskim poziomie. Produkcja pierwotna w jeziorze była niewielka. Wartość chlorofilu “a” oraz suchej masy sestonu osiągnęła poziom I klasy czystości. Przezroczystość wody praktycznie sięgała dna. Na wiosnę fitoplankton reprezentowany był głównie przez złotowiciowce Dinobryon divergens. Takson ten stanowił ponad 90% wszystkich oznaczonych organizmów. W okresie letnim zaobserwowano plankton okrzemkowo-zielenicowy. Pod względem sanitarnym jezioro było bardzo czyste i mieściło się w I klasie czystości wód.

Wody jeziora badane były trzykrotnie. W 1982 r jakość ich odpowiadała II klasie czystości. Dwanaście lat później zakwalifikowano je do III klasy. Ostanie badania pozwoliły zaliczyć wody tego akwenu ponownie do II klasy czystości. Na poprawę jakości wpłynęła przede wszystkim niższa zawartość związków biogennych.

powierzchnia: 16,6 ha

objętość: 365,2 tys. m3

głębokość maksymalna: 3,2 m

powierzchnia zlewni całkowitej: 10,0 km2

położenie:

                - powiat: włocławski / gmina: Kowal

                - zlewnia: Rakutówka-Lubieńka-Zgłowiączka-Wisła

                - makroregion: Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka / mezoregion: Kotlina Płocka

                - Gostynińsko-Włocławski Park Krajobrazowy

Jezioro Lubiechowskie jest najbardziej na północ wysuniętym jeziorem polodowcowej rynny, o osi SE-NW, wypełnionej wodami jezior: Czarne i Radziszewskie na południu oraz Krzewenckie i Lubiechowskie na północy. Jezioro Lubiechowskie oddzielone jest od płynącej równolegle rzeki Rakutówki płaską wyniosłością. Dno jeziora jest płaskie, o stosunkowo stromych stokach. Od północy ogranicza je wysoki piaszczysty wał, przemodelowany eolicznie i porośnięty lasem, od południa graniczy z użytkami rolnymi. Od południowego zachodu brzegi jeziora są niskie, zarośnięte roślinnością. Występujące tutaj mokradło łączy je z Jeziorem Rakutowskim. Jezioro stanowi popularne miejsce sobotnio-niedzielnego wypoczynku. Znajduje się tu także duże pole namiotowe.

Jezioro Lubiechowskie należy do grupy zbiorników o bardzo niekorzystnych cechach morfometrycznych i zlewniowych, stąd też podatność na degradację wykracza poza kategorię. O tak niekorzystnej klasyfikacji zdecydowała przede wszystkim niewielka głębokość, długość linii brzegowej w stosunku do objętości jeziora oraz brak stratyfikacji wód.

Na podstawie badań przeprowadzonych w 2001 roku wody jeziora można sklasyfikować w III klasie czystości. W powierzchniowej warstwie były one dobrze natlenione, jednak już na głębokości 2,5 m następował gwałtowny spadek zawartości tlenu. Ze względu na niewielką głębokość zbiornika wskaźnik ten nie był brany do klasyfikacji. Pod względem chemicznym wody były czyste. Wartość większości wskaźników odpowiadała I i II klasie czystości. Stwierdzono niewielkie obciążenie wód związkami azotu i fosforu. Jedynie zawartość trudno rozkładalnej materii organicznej, oznaczonej jako ChZT-Cr, była na poziomie III klasy. Ostateczna klasyfikacja została zweryfikowana z II na III klasę, ze względu na miano coli typu kałowego. W okresie wiosennym fitoplankton był bardzo ubogi jakościowo i ilościowo. Oznaczono zaledwie trzy taksony, a ich liczebność wynosiła niespełna 200 tys. komórek w litrze. Latem występujące organizmy wykazywały większe zróżnicowanie. Oznaczono 3,2 mln komórek w litrze. W stosunku do poprzednich badań z 1988 roku nastąpiło obniżenie końcowej klasy czystości. Wpływ na taką ocenę miało zdecydowane pogorszenie się stanu sanitarnego.

powierzchnia: 37,5 ha

objętość: 1912,5 tys. m3

głębokość maksymalna: 6,9 m

powierzchnia zlewni całkowitej: 9,1 km2

położenie:

                - powiat: włocławski / gmina: Kowal

                - zlewnia: Rakutówka-Lubieńka-Zgłowiączka-Wisła

                - makroregion: Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka / mezoregion: Kotlina Płocka

                - Gostynińsko-Włocławski Park Krajobrazowy

Jezioro Krzewent położone jest w północnej części rynny polodowcowej wykorzystywanej przez Rakutówkę. Od sąsiedniego Jeziora Lubiechowskiego oddziela je szeroki, podmokły przesmyk. Oba zbiorniki połączone są rowem. Jezioro zasilane jest okresowym ciekiem, zajmującym bagniste obniżenie ciągnące się w kierunku SE-NW. W trakcie badań w 2001 roku w obu ciekach związanych z jeziorem brak było przepływu. Dno jeziora jest regularne, stoki misy jeziornej tylko w części środkowej są strome. Brzegi otoczone są wąskim pasem roślinności szuwarowej, rozszerzającej się w południowo-wschodniej części jeziora. Północną i częściowo wschodnią część zlewni bezpośredniej pokrywa las sosnowy. W bezpośrednim sąsiedztwie jeziora znajdują się pola uprawne oraz zabudowania wsi Krzewent. Obecnie znaczna część gruntów rolnych została zamieniona na tereny rekreacyjne. Zlokalizowanych jest tu około 50 indywidualnych domków letniskowych.

Jezioro należy do bardzo podatnych na degradację - III kategoria. Na taką klasyfikację wpłynęła długa linia brzegowa w stosunku do objętości oraz brak hypolimnionu.

Jakość wód jest zadowalająca i wskazuje na II klasę czystości. W okresie letnim wystąpiła niepełna stratyfikacja termiczna. Do najbardziej negatywnych zjawisk należy zaliczyć odtlenienie wód już od 5 m głębokości. W strefie anaerobowej pojawił się siarkowodór. Również wartość przewodnictwa elektrolitycznego na wiosnę była wysoka i osiągnęła wartość ponadnormatywną. Natomiast większość pozostałych badanych wskaźników było na niskim poziomie. Na wiosnę w fitoplanktonie dominowały okrzemki, ich liczebność wynosiła ponad 11 mln komórek w litrze. Latem ilość fitoplanktonu dochodziła do 5,5 mln komórek w litrze. Dominowały bruzdnice z rodzaju Peridinium sp. W 2001 roku stan sanitarny jeziora klasyfikuje je do II klasy czystości.

W porównaniu z poprzednim cyklem badawczym ogólna ocena stanu czystości jeziora nie uległa zmianom. W przypadku substancji organicznych i biogennych ich stężenia zmalały. Pogorszyło się natomiast natlenienie wód w warstwie naddennej oraz stan sanitarny.

powierzchnia: 26,8 ha

objętość: 14714,8 tys. m3

głębokość maksymalna: 10,5 m

powierzchnia zlewni całkowitej: 2,7 km2

położenie:

                - powiat: włocławski / gmina: Boruchowo,

                - zlewnia: Rakutówka-Lubieńka-Zgłowiączka-Wisła

                - makroregion: Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka / mezoregion: Kotlina Płocka

                - Gostynińsko-Włocławski Park Krajobrazowy

Jezioro Skrzyneckie jest najbardziej wyodrębnione pod względem hydrograficznym spośród jezior w zlewni Rakutówki. Stanowi ono samodzielny, zamknięty zbiornik. Jezioro nie jest zasilane wodami z doliny Rakutówki. Około 400 m na wschód od jeziora zaczyna się rynna zbierająca wody do Jeziora Lucieńskiego w zlewni Skrwy. Niepewne działy wodne oraz niejednoznaczny sposób zasilania Jeziora Skrzyneckiego sprawiają, że niektórzy autorzy zaliczają ten zbiornik do zlewni rzeki Rudy. Odpływ podziemny odbywa się na zachód w kierunku Jeziora Goreńskiego. Brzegi Jeziora Skrzyneckiego są wysokie, piaszczyste i obniżają się tylko na zachodzie, tworząc bramę do Jeziora Goreńskiego. Stoki misy jeziornej stromo opadają do głębokości 6-7 m. Samo dno jest płaskie z nieregularnym głęboczkiem w południowej części jeziora, co świadczy o jego eworsyjnym pochodzeniu. Zlewnia bezpośrednia pokrywa się ze zlewnią całkowitą i jest w ponad 70% zalesiona. Nad jeziorem zlokalizowane są ośrodki wczasowe, pola namiotowe oraz bardzo liczne indywidualne domki letniskowe.

Jezioro należy do umiarkowanie podatnych na degradację - II kategoria. O obniżeniu kategorii zdecydowała mała objętość jeziora w stosunku do długości linii brzegowej oraz brak stratyfikacji termicznej.

Jakość wód w 2001 roku w stosunku do poprzednich badań z 1988 roku uległa poprawie. Stwierdzono, że stan czystości jeziora uległ polepszeniu z III na II klasę. Zmniejszyło się obciążenie wód jeziora substancjami organicznymi. Prawie dziesięciokrotnie zmniejszyła się zawartość związków azotu. Pogorszeniu uległa jedynie ilość tlenu w warstwie naddennej. Badania letnie wykazały niepełną stratyfikację termiczną. Epilimnion sięgający do 4 m głębokości był bardzo dobrze natleniony. W metalimnionie, od 7 m głębokości gwałtownie zanikał tlen rozpuszczony. Zbyt mała ilość tlenu w warstwie naddennej była jedynym wskaźnikiem, którego wartość nie odpowiadała normom. Stężenia pozostałych badanych parametrów mieściły się w granicach obowiązujących dla I i II klasy czystości wód.

Liczebność fitoplanktonu, w którym dominowały okrzemki, dochodziła 2,7 mln komórek w litrze. Wiosną najliczniej występowała Synedra acus, natomiast latem Fragilaria crotonensis. Zdecydowanej poprawie uległ stan sanitarny. W 1988 roku odpowiadał on III klasie i był wskaźnikiem decydującym o końcowej ocenie. W 2001 roku wartość wskaźnika miana Coli klasyfikowała je do I klasy czystości.

powierzchnia: 66,9 ha

objętość:1377,2 tys. m3

głębokość maksymalna: 4,3 m

powierzchnia zlewni całkowitej: 1514,3 km2

położenie:

                - powiat: inowrocławski / gmina: Inowrocław i Kruszwica

                - zlewnia: Noteć - Warta - Odra

                - makroregion: Pojezierze Wielkopolskie / mezoregion: Równina Inowrocławska

Jezioro położone jest w krętej rynnie o południkowym przebiegu i niskiej, ale dobrze zaznaczonej krawędzi. W początkowej fazie swojego rozwoju stanowiło fragment pra-Gopła. Obniżenie poziomu wód spowodowało powstanie samodzielnego zbiornika. Przez jego południową część przepływa Noteć tworząca płytkie rozlewisko. Dno jeziora jest płaskie, a linia brzegowa słabo rozwinięta. Od strony wschodniej przylegają do niej tereny rolnicze. Do Noteci powyżej jeziora odprowadzane są ścieki z oczyszczalni w Kruszwicy. Ponadto jezioro stanowi odbiornik ścieków z osiedla mieszkaniowego i zakładu rolnego w Łojewie. Z jeziora ujmowana jest woda na potrzeby nawodnień rolniczych.

Jezioro Szarlej należy do zbiorników nieodpornych na wpływy zewnętrzne, a jego podatność na degradację określa się poza kategorią.

Ogólna ocena stanu czystości wskazuje na wody pozaklasowe. Wartości nie odpowiadające normom dotyczą większości parametrów uwzględnianych przy klasyfikacji. Jedynie ilość związków organicznych odpowiadała III klasie czystości. Charakterystyczną cechą wód jeziora jest bardzo wysokie przewodnictwo, sięgające powyżej 1000 μs/cm. W stosunku do słabej oceny wskaźników chemicznych i biologicznych, stan sanitarny jeziora odpowiadający II klasie czystości, należy uznać za zadowalający. Ponieważ już badania jeziora przeprowadzone w 1970 roku wykazały niską jakość wód, można przyjąć, że akwen jest trwale zdegradowany.

powierzchnia: 27,0 ha

objętość: 718,0 tys. m3

głębokość maksymalna: 5,8 m

powierzchnia zlewni całkowitej: 1494,2 km2

położenie:

                - powiat: grudziądzki / gmina: Grudziądz

                - zlewnia: Kanał Trynka-Wisła

                - makroregion: Dolina Dolnej Wisły / mezoregion: Kotlina Grudziądzka

Jezioro charakteryzuje się aktywnym ustrojem hydrologicznym. Średni okres retencji wód w jeziorze wynosi ok. 50 dni. Głównym dopływem jeziora jest Kanał Trynka, który przyjmuje część wód Osy w miejscowości Kłódka. Dlatego też za zlewnię całkowitą jeziora przyjęto zlewnię Osy do miejsca jej rozdziału w Kłódce. Jest to zlewnia rolnicza, w której znajduje się również kilka miast. Kanał Trynka wybudowano w 1552 r., w celu zaopatrzenia Grudziądza w wodę.

Jezioro posiada wydłużony kształt, o mało zróżnicowanej linii brzegowej. Dno jest płaskie, a maksymalna głębokość występuje w południowej części jeziora. Roślinność litoralowa porasta znaczne fragmenty brzegu.

Ze względu na płytkość i silny wpływ zlewni, jezioro Tarpno jest bardzo podatne na degradację - poza kategorią.

Stan czystości wód jeziora z powodu znacznej przepływowości jest silnie uzależniony od jakości wód Osy, których część prowadzona jest przez Kanał Trynka. W 2001 r. występowała w jeziorze częściowa stratyfikacja termiczna. Koncentracja tlenu rozpuszczonego zmniejszała się wraz z głębokością, do wartości śladowych przy dnie. Wysoka koncentracja związków fosforu sprzyjała nadmiernemu rozwojowi glonów. Latem w jeziorze występowały licznie nitkowate sinice. Przezroczystość wód w tym okresie ograniczona była do 0,6 m.

Jakość wód jeziora Tarpno nie odpowiada normom.

W stosunku do poprzedniego cyklu badawczego nastąpiło obniżenie jakości wód jeziora.

powierzchnia: 70,9 ha

objętość: 8109,6 tys. m3

głębokość maksymalna: 47,0 m

powierzchnia zlewni całkowitej: 3,5 km2

położenie:

                - powiat: golubsko-dobrzyński / gmina: Zbójno

                - zlewnia: Lubianka-Drwęca-Wisła

                - makroregion: Pojezierze Chełmińsko-Dobrzyńskie / mezoregion: Pojezierze Dobrzyńskie

Jest najgłębszym jeziorem województwa. Misa jeziorna wypełnia część zagłębienia powstałego u zbiegu kilku rynien. W jej tworzeniu istotną rolę odegrały również procesy eworsyjne. Niewielka powierzchniowo zlewnia obejmuje fragmenty rynien polodowcowych oraz przyległych równin morenowych. W strukturze użytkowania ziemi przeważają grunty rolne. Do wschodniego dopływu jeziora odprowadzane są ścieki z miejscowości Wielgie w ilości ok. 32 m³/d. Jezioro Wielgie pierwotnie było bezodpływowe. W wyniku prac melioracyjnych włączone zostało do systemu odpływu powierzchniowego rzeki Lubianki. W okresach niskich opadów atmosferycznych może być okresowo bezodpływowe.

Linia brzegowa jeziora jest słabo rozwinięta. W pobliżu brzegu wschodniego znajduje się niewielka wyspa. Roślinność litoralowa występuje wzdłuż całej linii brzegowej.

Zespół cech naturalnych wskazuje, że zlewnia ma ograniczone możliwości dostawy materii do jeziora. Korzystne warunki morfometryczne sprawiają, że jezioro jest odporne na wpływy zlewni. Podatność na degradację odpowiada najlepszej - I kategorii.

Znaczna głębokość jeziora powoduje, że cechuje się ono dużą statycznością i wyraźnie zaznaczoną stratyfikacją termiczną. Jest to jezioro eumiktyczne. W obszernym objętościowo hypolimnionie obejmującym ok. 40% mas wodnych warstwy naddenne są odtlenione. W metalimnionie występuje przejściowy spadek zawartości tlenu, tzw. metalimnetyczne minimum tlenowe, które jest wynikiem destrukcji materii organicznej wyprodukowanej w epilimnionie. W 2001 r. Jezioro Wielickie charakteryzowało się umiarkowaną produktywnością wód. Przezroczystość wód była rzędu 1,4 - 3,1 m. Koncentracje związków biogennych utrzymywały się na poziomie I i II klasy czystości. Przy dnie, w następstwie panowania warunków beztlenowych zaobserwowano wzrost zawartości fosforanów.

Ocena stanu czystości kwalifikuje Jezioro Wielickie w 2001 r. do II klasy czystości.

W porównaniu z wynikami uzyskanymi w 1993 r. nastąpiła poprawa jakości wód. Utrwalenie tych korzystnych zmian wymaga jednak likwidacji dopływu ścieków oczyszczanych tylko mechaniczno-biologicznie, zawierających łatwo przyswajalne przez glony mineralne formy fosforu lub zastosowanie III stopnia oczyszczania usuwającego fosforany.

powierzchnia: 248,7 ha

objętość: 14714,8 tys. m3

głębokość maksymalna: 17,9 m

powierzchnia zlewni całkowitej: 359,5 km2

położenie:

                - powiat: żniński / gmina: Rogowo

                - zlewnia: Wełna-Warta-Odra

                - makroregion: Pojezierze Wielkopolskie / mezoregion: Pojezierze Gnieźnieńskie

                - Obszar Chronionego Krajobrazu Jezior Rogowskich

Jest pierwszym z ciągu jezior zlokalizowanych na rzece Wełnie, na terenie województwa kujawsko-pomorskiego. Linia brzegowa jeziora oraz konfiguracja dna są urozmaicone. Z głównej misy jeziornej wyraźnie wyodrębnia się północny, silnie wypłycony fragment jeziora. Stosunkowo płaskie brzegi porośnięte są lasem mieszanym, którego większy kompleks przylega do jeziora od strony zachodniej. Roślinność szuwarowa jest dobrze rozwinięta. Na jeziorze znajduje się niewielka, porośnięta drzewami wyspa, wykorzystywana przez żerujące kormorany. Nad jeziorem nie rozwinęła się zabudowa rekreacyjna. Główne źródło zanieczyszczenia nadal stanowi przepływająca przez jezioro Wełna. Rzeka ta jest odbiornikiem ok. 10 tys. m³/d oczyszczonych ścieków z Gniezna. Powoduje to, że do jeziora wciąż wprowadzane są znaczne ładunki mineralnych form związków biogennych. Redukcji uległa natomiast ilość materii organicznej transportowanej tym ciekiem. Poprawa nastąpiła również w odniesieniu do stanu sanitarnego na wlocie rzeki do jeziora. Nie stwierdzono także skażenia wód Wełny metalami ciężkimi.

Warunki naturalne jeziora wskazują na słabą odporność na wpływy zewnętrzne odpowiadające III kategorii.

Stan czystości jeziora Zioło wskazuje na degradację jego wód. Oprócz pozytywnego stanu sanitarnego, wszystkie pozostałe parametry służące ocenie jakości wód wskazywały na wielokrotne przekroczenia dopuszczalnych norm. Dlatego ocena końcowa kwalifikuje wody jeziora jako nie odpowiadające normom. Szczególnie niekorzystnie sytuacja kształtowała się w odniesieniu do warunków tlenowych, bowiem w okresie stagnacji letniej masy wody już poniżej 4 metra głębokości były odtlenione. Rozległa strefa anaerobowa wpłynęła na nadzwyczaj wysokie koncentracje azotu amonowego i fosforanów w hypolimnionie. Jednocześnie wskaźniki produktywności wód: chlorofil “a” oraz przezroczystość utrzymywały się na poziomie politrofii, odpowiadającej wodom niskiej jakości, szczególnie w odciętej od głównego plosa części północnej. W wodzie nie odnotowano natomiast zwiększonych stężeń metali ciężkich, z czym spotykano się we wcześniejszych badaniach. Z kolei koncentracja metali w osadzie dennym w przypadku chromu, baru i strontu wskazywała na ich podwyższoną zawartość. Istotne są szczególnie ilości chromu, ponownie wyróżniające jezioro spośród pozostałych badanych obiektów. Utrzymująca się obecność tego pierwiastka w osadzie jest efektem odprowadzania w poprzednich latach do zasilającej jezioro Wełny ścieków z garbarni w Gnieźnie. Pozytywnym sygnałem jest obniżenie się wartości parametrów służących klasyfikacji wód analizowanych w trakcie najnowszych badań, w stosunku do pochodzących z 1995 roku oraz utrzymywanie się stałej, niewielkiej tendencji ich poprawy w ciągu 30 lat prowadzonych obserwacji. W ostatnim okresie nie powtarzały się masowe śnięcia ryb odnotowywane w latach 80.

powierzchnia: 285,3 ha

objętość: 12399,0 tys. m3

głębokość maksymalna: 14,3 m

powierzchnia zlewni całkowitej: 443,4 km2

położenie:

                - powiat: żniński / gmina: Rogowo

                - zlewnia: Wełna-Warta-Odra

                - makroregion: Pojezierze Wielkopolskie / mezoregion: Pojezierze Gnieźnieńskie

                - Obszar Chronionego Krajobrazu Jezior Rogowskich

Kolejne jezioro położone na ciągu Wełny. Charakteryzuje się dobrze rozwiniętą linią brzegową i rozczłonkowaniem misy na baseny o zróżnicowanej morfometrii. Z punktu widzenia ochrony zasobów wodnych najmniej korzystne warunki panują w odciętej od głównego plosa, płytkiej, zachodniej odnodze jeziora. Wzdłuż brzegów rozwinął się szeroki, zwarty pas roślinności szuwarowej. W otoczeniu przeważają ziemie uprawne. Do centralnej części jeziora od strony południowo-wschodniej przylegają zabudowania Rogowa. Akwen stanowi odbiornik oczyszczonych ścieków odprowadzanych z oczyszczalni gminnej. Zabudowa letniskowa nieliczna, jednak położona jest w bezpośrednim sąsiedztwie brzegów.

Warunki naturalne ocenione na podstawie wskaźników degradacyjnych odpowiadają niekorzystnej - III kategorii. Natomiast stan czystości wód wskazuje na wody pozaklasowe. Pomimo niewykształcenia pełnego letniego uwarstwienia wód, już w warstwie skokowej widoczne były braki tlenu. Strefa naddenna była całkowicie odtleniona, przy jednoczesnym przetlenieniu epilimnionu. Wartości żadnego z analizowanych wskaźników nie mieściły się w obowiązujących normach i pozostawały na poziomie analogicznym jak w położonym powyżej jeziorze Zioło, a w przypadku zawartości azotu amonowego w warstwie naddennej wyniki były jeszcze wyższe. Duże stężenia fosforanów wykryte nad wodami naddennymi świadczą o istnieniu zjawiska wydzielania fosforu z osadów dennych. Jest to proces powodujący podnoszenie stanu trofii jeziora na coraz wyższy poziom, nawet po odcięciu wszystkich źródeł zewnętrznego zasilania jeziora w ten pierwiastek. Przeciętna przezroczystość wód nie przekracza 0,5 m. Zastrzeżeń nie budził stan sanitarny jeziora, a także koncentracja metali ciężkich w osadzie dennym. W zestawieniu z badaniami prowadzonymi 16 lat wcześniej nastąpiła poprawa w odniesieniu do stanu sanitarnego, nie notowano śnięć ryb, natomiast ogólna, niska ocena stanu czystości nie uległa zmianie. 

powierzchnia: 159,9 ha

objętość: 3189,9 tys. m3

głębokość maksymalna: 7,3 m

powierzchnia zlewni całkowitej: 458,8 km2

położenie:

                - powiat: żniński / gmina: Janowiec Wielkopolski

                - zlewnia: Wełna-Warta-Odra

                - makroregion: Pojezierze Wielkopolskie / mezoregion: Pojezierze Gnieźnieńskie

                - Obszar Chronionego Krajobrazu Jezior Rogowskich

Ostatnie, najmniejsze i najpłytsze jezioro usytuowane na ciągu Wełny w granicach województwa. Zajmuje dno rynny polodowcowej o wyraźnie zaznaczonych krawędziach. Składa się z dwóch odrębnych basenów połączonych krótkim przesmykiem. Główna część akwenu silnie zarasta roślinnością szuwarową. Dno jest płytkie, w większości pozostaje w zasięgu izobaty 2,5 m, stąd przy silnych wiatrach następuje wzruszenie silnie uwodnionych osadów dennych i ich rozprowadzenie w toni wodnej. Otoczenie zbiornika stanowią pola uprawne. Do jeziora odprowadzane są oczyszczone ścieki z Domu Pomocy Społecznej w Tonowie.

Jezioro posiada niekorzystną dla zachowania jakości wód, stojącą poza kategorią, podatność na degradację. Również negatywna jest ocena stanu czystości wód. Wody jeziora zostały sklasyfikowane jako nieodpowiadające normom. W okresie letnim, w zagłębieniach dna wytwarzała się strefa beztlenowa. Jezioro było zasobne zarówno w związki biogenne, jak i materię organiczną. Wysoka ilość chlorofilu “a” i ograniczona do 0,5 m przezroczystość wody świadczyły o wysokim stopniu eutrofizacji wód. Wskaźnik bakteriologiczny odpowiadał wodom wysokiej jakości, co świadczy o zdecydowanej poprawie w stosunku do poprzednich lat. W składzie osadów dennych podwyższona była zawartość chromu i strontu. W porównaniu z poprzednimi badaniami ocena stanu czystości nie uległa zmianie.

Powierzchnia: 47,4 ha

objętość: 1357,0 tys. m3

głębokość maksymalna: 6,1 m

powierzchnia zlewni całkowitej: 50,1 km2

Położenie:

                - powiat: brodnicki/ gmina: Zbiczno

                - zlewnia: Struga Brodnicka-Drwęca-Wisła

                - makroregion: Pojezierze Chełmińsko-Dobrzyńskie

                - mezoregion: Pojezierze Brodnickie

Położone jest w rynnie polodowcowej, którą wykorzystuje Struga Brodnicka. W bezpośrednim sąsiedztwie jeziora występują lasy. Zachodni rozległy fragment zlewni calkowitej użytkowany jest rolniczo. Do niewielkiego dopływu z zachodu odprowadzane są ścieki z Najmowa.

Jezioro składa się z dwóch akwenów połączonych przesmykiem. Brzegi jeziora są na ogół strome, miejscami podmokłe. Dno misy jeziornej jest płaskie z dwoma niewielkimi przegłębieniami. Roślinność szuwarowa jest dobrze rozwinięta, szczególnie w płytkim południowo-wschodnim akwenie.

Cechy naturalne zlewni i jeziora wskazują na bardzo wysoką podatność na degradację, wykraczającą poza kategorię.

Ze względu na niewielką głębokość jezioro zaliczyć można do typu polimiktycznego. Okresowo może być latem stratyfikowane termicznie, co zaobserwowano w 2001 r. Naddenne warstwy wody zawierały śladowe ilości tlenu. Jezioro charakteryzuje się bardzo wysoką produktywnością. Wartości chlorofilu “a” typowe są dla wód silnie zeutrofizowanych. Wśród glonów sezonu letniego dominowały nitkowate sinice, których wysoka liczebność ograniczyła przezroczystość wód do 0,7 m.

Przeprowadzone po raz pierwszy badania jakości wód jeziora Łąki-Tabuła wskazuję na niską III klasę czystości.

Aktualny stan troficzny i jakość wód są nie tylko wynikiem wysokiej podatności na degradację, lecz również skutkiem zrzutu z Najmowa ścieków zawierających wysokie koncentracje biogenów do południowo-zachodniego dopływu jeziora.

W stosunku do klasyfikacji wszystkich jezior w Polsce, w województwie więcej jest jezior o wodach pozaklasowych, mniej natomiast o wodach w I lub II klasie czystości. Najwięcej jezior o zadowalającej II klasie czystości znajduje się na Pojezierzu Brodnickim. Z kolei na Pojezierzu Dobrzyńskim jest najwięcej jezior o wodach odpowiadających III klasie czystości, a na Pojezierzu Gnieźnieńskim - jezior pozaklasowych.

W ramach monitoringu jezior na terenie województwa przeprowadzono badania 196 jezior. W grupie 43 jezior wykonano kontrolę 3 lub więcej razy. W najlepszej - I klasie czystości znalazły się 2 obiekty, 53 zakwalifikowano w II klasie czystości, jakość wód 78 odpowiadała III klasie, natomiast 63 oceniono jako pozaklasowe. W stosunku do klasyfikacji wszystkich jezior w Polsce, w województwie więcej jest jezior o wodach pozaklasowych, mniej natomiast o wodach w I lub II klasie czystości. Najwięcej jezior o zadowalającej II klasie czystości znajduje się na Pojezierzu Brodnickim. Z kolei, na Pojezierzu Dobrzyńskim jest najwięcej jezior o wodach odpowiadających III klasie czystości, a na Pojezierzu Gnieźnieńskim jezior pozaklasowych.

Na podstawie prowadzonych badań w 2001 roku można stwierdzić, że o końcowej klasie czystości poszczególnych jezior w zdecydowanej większości decydują parametry wód naddennych. Jest to efekt występowania w tej warstwie, w okresie stagnacji letniej, deficytów tlenowych. Kolejnymi wskaźnikami istotnymi dla klasyfikacji jest koncentracja chlorofilu “a” oraz przezroczystość wód. Na ocenę końcową badanych jezior nie wpływało natomiast skażenie mikrobiologiczne.

Analiza tendencji wieloletnich wskazuje, że jakość wód większości kontrolowanych w 2001 r. jezior uległa poprawie lub utrzymuje się na stałym poziomie w porównaniu z wcześniejszymi badaniami. Tylko w 2 jeziorach: Lubiechowskim i Tarpnie nastąpiło obniżenie klasy czystości. Brak istotnych zmian w ocenie stanu czystości, niestety, dotyczy także obiektów najsilniej zdegradowanych, pomimo poprawy w gospodarce ściekowej w ich otoczeniu. Potwierdza to kumulatywny charakter ekosystemów jeziornych.

Tabela 44. Stan czystości jezior wg powiatów

Š WIOŚ Bydgoszcz Raport 2001, Wszelkie prawa zastrzeżone. [ Spis treści ] [ Początek ] [ Wstecz ] [ Dalej ]